This summer, Europe experienced unprecedented, prolonged heatwaves, and widespread wildfires burned through areas that rarely see this kind of natural disaster. Such fires also broke out on the outskirts of Attica, which unfortunately is no stranger to this kind of disaster. Since I live with my family in an Athens suburb, I received the evacuation alert from the European emergency number 112 twice. The message instructed residents of specific areas to move immediately in a certain direction to avoid getting trapped by the flames.
I happened to be away from the active fronts, but the notification itself makes you pause. It forces you to consider what it truly means to receive an order to drop everything and leave. You have to gather whatever you can carry in a few minutes, knowing you might return to find your home and your life’s work reduced to ashes.
(For the original version in Greek, scroll to the bottom)
My mind inevitably went to the past. I wondered what went through the mind of a Pompeii resident when they saw the first smoke rising from Mount Vesuvius in August of 79 AD. I thought about the people in Herculaneum, feeling the earth tremble for days before the eruption finally buried their city alongside Pompeii. History gives us countless examples of populations facing the sudden reality of having to abandon their homes.
(For now, this article is available for everyone to read. If you’d like unlimited access to the full archive and want to support the work behind this newsletter, consider becoming a paid subscriber.)
In some cases, the evacuation succeeded. During the Thera volcano eruption, which destroyed the northern coasts of Minoan Crete among other places, the residents of Akrotiri noticed the warning signs in time. Archaeological excavations there have uncovered no human remains and found very few valuable objects. The people took their belongings and fled before the volcano exploded. They survived, but the psychological burden of leaving your life behind in the face of absolute destruction remains a shared human experience that spans millennia. In fact, few people know this, but the island of Santorini, one of the most popular tourist destinations worldwide, flourishes on the remnants of that volcano’s caldera, which remains active to this day.
This exact fragility of the places we inhabit drove me to write my latest article for the newspaper Estia a few weeks ago. Watching the fires spread at the time, I considered why we need to defend our environment from the flames, specifically our cultural heritage and archaeological sites. I also explored how we can do this more effectively, following a recent law passed in the Greek Parliament.
The following is the English version of the piece published in the Estia newspaper:
Every summer, the Mediterranean landscape, and especially Greece, suffers from the onslaught of flames that devour everything in their path. What these wildfires leave behind is not just an ecological tragedy of incalculable proportions, but a gaping wound on the body of the land. We have recently seen how, within hours, thousands of acres of virgin forests, green lungs and biodiversity havens, turn to ash. Wildlife is decimated, the microclimate is irreversibly altered, local economies are paralyzed, and the social fabric is severely tested. As every summer breaks average temperature records in Greece, this annual nightmare tends to become a grim tradition, lasting from mid-spring to late autumn.
The combination of dry, hot summers, strong winds, and human negligence—or sometimes malice, though less often than we think—creates an explosive mix that tests the endurance of both the state and the citizens. This naturally requires increased vigilance from all of us. However, beyond the immediate physical and economic destruction, there is a deeper, often irreversible loss that cannot be measured in financial terms: the erasure of our historical and cultural footprint.
Not ready to upgrade yet? You can still support the effort behind this newsletter for free by simply tapping the like button or restacking this post. Alternatively, you can always treat me to a frappé coffee:
Since the fire season coincides with the tourist season, when Greece’s cultural sites receive the most visitors, we must keep in mind that our land is not just dirt and trees, a random geographical backdrop. It is a living, open-air museum, densely populated by the material remains of a civilization that fundamentally shaped the modern Western world. It is a sacred place, created by the inseparable bond between the natural environment and cultural heritage. A natural environment that our ancestors managed to tame since ancient times with a sense of respect and awe, which partly explains the magnitude of this renowned heritage.
When we think about the destruction or loss of great monuments of the past, we usually recall images of invaders, plundering barbarian hordes, or religious fanatics tearing down statues and dismantling ancient temples. Yet, a more sober, objective historical look reveals a different, more mundane, but equally disastrous narrative. In reality, more ancient temples, magnificent sanctuaries, and monumental buildings have succumbed to the blind rage of wildfires and the violent tremors of earthquakes than to conscious destruction following enemy raids or the intolerance of later religious groups. Fire has always been the most relentless enemy of civilization, consuming everything with the same indifference, making no distinction between masterpieces and ordinary structures.
The way two of the Seven Wonders of the ancient world were lost for example, despite their majesty and importance, highlights the fragility of our cultural reserves against fire. The famous Temple of Artemis in Ephesus was not destroyed by a hostile army sacking the city, but became engulfed in flames through the arson of Herostratus in 356 BC, a man who, blinded by vanity, sought eternal infamy through destruction, giving rise to the phrase 'Herostratic fame'."
Centuries later, the chryselephantine statue of Olympian Zeus, that unsurpassed masterpiece by Phidias, after surviving for more than 800 years in the sacred sanctuary of Olympia, was moved to Constantinople during the reign of Theodosius II. There, according to historical sources, it was completely destroyed by a colossal fire in the Palace of the eunuch Grand Chamberlain Lausus in the 5th century AD.
This historical continuity of fiery destruction is unfortunately not confined to antiquity but reaches into the present. The constant threats to the archaeological site of Ancient Olympia, the birthplace of the Olympic Games, during recent catastrophic fire seasons, with flames touching the edges of the Altis, its sacred grove, shocked Greek society, demonstrating in the most dramatic way the constant existential danger our cultural identity faces. We also watched in agony on live television a few years ago as Notre Dame was engulfed in flames, reminding us once again that even the most iconic symbols of European civilization hang by a thread.
Such places are not mere accumulations of old, lifeless stones or random places of congregation for the faithful. They are defining elements of national identity, the material manifestations of the philosophical, artistic, and political achievements that define a people. When such a site is threatened, it is not just the material fabric that is in danger, but a crucial part of our collective memory and soul.
Returning to Greece, instead of resting on the laurels of our ancestors and limiting ourselves to post-disaster grief, we must shift the public debate and state care toward scientifically backed prevention. Recognizing this massive stake, the Greek state recently introduced a comprehensive new legislative framework, the ‘Fire Protection Regulation for Archaeological Sites’ (Government Gazette B 3683/June 22, 2026). This new strategy finally establishes strict, standardized risk assessment procedures, mandatory evacuation plans, and protective perimeters to reduce combustible materials around monuments. It proves that protecting our heritage can no longer rely on fragmented, well-meaning efforts, but must become a binding, measurable national policy.
But who is responsible for enforcing these life-saving rules? This is a problem as classic to Greece as the marble sculptures of the Temple of Zeus in Olympia. Laws mean absolutely nothing on their own if they are not implemented in practice. The state apparatus bears the primary organizational burden, with the Ephorates of Antiquities forming the vanguard and holding the ultimate responsibility.
Not only does safeguarding antiquities go far beyond the limits of typical bureaucratic processing, but it is also a supreme national duty. Real fire protection requires daily collaboration between the Ephorates, the Fire Department, Municipalities, and Forestry Services. At the same time, institutional readiness remains incomplete without our individual participation. A discarded cigarette or a careless open fire in the countryside are acts of cultural treason. Our personal vigilance is the first line of defense.
It is now clear that protecting the natural environment and shielding our cultural heritage is a single, indivisible struggle. The landscape gives meaning to the monument, and the monument sanctifies the landscape. The state and society must build a strong protective wall around the sites that give meaning to our existence over the centuries, and we personally must transition from passive spectators to active guardians of history and nature. As we face the extreme challenges of summer, let us not allow our negligence to turn history into ash. Our responsibility toward this sacred landscape is captured prophetically in the lyrics of Nikos Gatsos, set to music by Manos Hatzidakis and sung by Maria Farantouri in “The Nightmare of Persephone,” serving as a dramatic warning about our cultural and ecological blindness:
Where the Eleusinian initiates once joined hands reverently before entering the Telesterion now tourists throw their cigarette butts and go to see the new oil refinery. Sleep, Persephone, in the arms of the earth to the balcony of the world and never step out again.
If you value authentic deep historic dives and want to support my work in bringing history, archaeology, and culture to life, consider becoming a paid subscriber.
Not ready to upgrade? You can still support the immense effort behind this newsletter for free by simply tapping the like button or restacking this post. Alternatively, you can always treat me to a frappé coffee:
(ακολουθεί το κείμενο στα ελληνικά)
Ο Εφιάλτης της Περσεφόνης: Όταν η Ιστορία Γίνεται Στάχτη
Φέτος το καλοκαίρι, η Ευρώπη βίωσε πρωτοφανείς, παρατεταμένους καύσωνες και εκτεταμένες πυρκαγιές κατέκαψαν ακόμα και περιοχές που σπάνια γνωρίζουν αυτό το είδος φυσικής καταστροφής. Τέτοιες πυρκαγιές έλαβαν χώρα και στα περίχωρα της Αττικής και καθώς ζω με την οικογένειά μου σε ένα προάστιο της Αθήνας, έλαβα δύο φορές την ειδοποίηση εκκένωσης του ευρωπαϊκού αριθμού έκτακτης ανάγκης 112, η οποία ενημέρωνε τους κατοίκους συγκεκριμένων περιοχών να μετακινηθούν άμεσα προς συγκεκριμένη κατεύθυνση προκειμένου να μην εγκλωβιστούν από τις φλόγες. Έτυχε και δεν βρισκόμουν κοντά στα ενεργά μέτωπα, αλλά η ίδια η ειδοποίηση σε βάζει σε σκέψεις. Σε αναγκάζει να σκεφτείς τι πραγματικά σημαίνει να λαμβάνεις την εντολή να τα παρατήσεις όλα και να φύγεις. Πρέπει να μαζέψεις ό,τι μπορείς να κουβαλήσεις μέσα σε λίγα λεπτά, γνωρίζοντας ότι μπορεί όταν επιστρέψεις να βρεις το σπίτι και τους κόπους μιας ζωής μέσα στις στάχτες.
Το μυαλό μου αναπόφευκτα πήγε στο παρελθόν. Αναρωτήθηκα τι πέρασε από το μυαλό ενός κατοίκου της Πομπηίας όταν είδε τους πρώτους καπνούς να υψώνονται από τον Βεζούβιο. Σκέφτηκα τους ανθρώπους στο Ερκολάνουμ, που ένιωθαν τη γη να τρέμει για μέρες πριν η έκρηξη θάψει τελικά την πόλη τους, μαζί με την Πομπηία. Η ιστορία μάς δίνει αμέτρητα παραδείγματα πληθυσμών που βρέθηκαν αντιμέτωποι με την ξαφνική πραγματικότητα ότι πρέπει να εγκαταλείψουν τις εστίες τους.
Σε κάποιες περιπτώσεις, η εκκένωση ήταν επιτυχής. Κατά την έκρηξη του ηφαιστείου Θήρας που κατέστρεψε μεταξύ άλλων τα βόρεια παράλια της μινωικής Κρήτης, οι κάτοικοι στο Ακρωτήρι κατάλαβαν έγκαιρα τα προειδοποιητικά σημάδια. Οι αρχαιολογικές ανασκαφές εκεί δεν έχουν φέρει στο φως ανθρώπινα κατάλοιπα και έχουν εντοπίσει ελάχιστα πολύτιμα αντικείμενα. Οι άνθρωποι πήραν τα υπάρχοντά τους και έφυγαν πριν εκραγεί το ηφαίστειο. Επέζησαν, αλλά το ψυχολογικό βάρος του να αφήνεις πίσω τη ζωή σου μπροστά στην απόλυτη καταστροφή παραμένει μια κοινή ανθρώπινη εμπειρία που διαπερνά τις χιλιετίες. Μάλιστα, λίγοι το γνωρίζουν, μα το νησί της Σαντορίνης, ένας από τους πιο δημοφιλείς τουριστικούς προορισμούς παγκοσμίως, ανθίζει πάνω στα απομεινάρια της καλντέρας εκείνου του ηφαιστείου, που παραμένει μέχρι και σήμερα ενεργό.
Αυτή ακριβώς η ευθραυστότητα των τόπων που κατοικούμε είναι που με οδήγησε να γράψω το τελευταίο μου άρθρο στην εφημερίδα Εστία της Κυριακής πριν λίγες εβδομάδες. Βλέποντας τότε τις φωτιές να εξαπλώνονται, αναλογίστηκα το γιατί έχει αξία να υπερασπιζόμαστε το περιβάλλον μας από τις φλόγες, και πιο συγκεκριμένα, την πολιτιστική μας κληρονομιά και τους αρχαιολογικούς χώρους, αλλά και πώς θα το κάνουμε αυτό πιο αποτελεσματικά, με αφορμή την ψήφιση ενός πρόσφατου Νόμου στην ελληνική Βουλή.
Ακολουθεί το πρωτότυπο άρθρο, όπως δημοσιεύτηκε στην Εστία της Κυριακής:
Κάθε καλοκαίρι, το μεσογειακό τοπίο, και ειδικότερα η πατρίδα μας, υποφέρει από την επέλαση των φλογών, οι οποίες καταβροχθίζουν στο πέρασμά τους ό,τι βρουν. Αυτό που αφήνουν πίσω τους οι πυρκαγιές, δεν είναι απλώς μια οικολογική τραγωδία ανυπολόγιστων διαστάσεων, αλλά μια χαίνουσα πληγή στο σώμα του τόπου. Έχουμε δει και πρόσφατα ότι μέσα σε λίγες ώρες, χιλιάδες στρέμματα παρθένων δασών, πνεύμονες ζωής και καταφύγια βιοποικιλότητας, μετατρέπονται σε στάχτη. Η άγρια πανίδα αποδεκατίζεται, το μικροκλίμα αλλοιώνεται ανεπανόρθωτα, οι τοπικές οικονομίες παραλύουν και ο κοινωνικός ιστός δοκιμάζεται σκληρά. Καθώς τα τελευταία χρόνια κάθε καλοκαίρι σπάει κάθε ρεκόρ μέσης θερμοκρασίας, στην Ελλάδα, αυτός ο ετήσιος εφιάλτης τείνει να παγιωθεί ως μια ζοφερή παράδοση, από τα μέσα κιόλας της Άνοιξης μέχρι και τα τέλη του Φθινοπώρου.
Ο συνδυασμός των ξηρών, θερμών καλοκαιριών, των ισχυρών ανέμων και της ανθρώπινης αμέλειας ή και κακοβουλίας κάποιες φορές - λιγότερες απ’ όσες νομίζουμε πάντως - δημιουργεί ένα εκρηκτικό μείγμα που δοκιμάζει τις αντοχές κράτους και πολιτών. Το γεγονός αυτό απαιτεί φυσικά αυξημένη επαγρύπνηση από όλους μας. Ωστόσο, πέρα από την άμεση υλική, φυσική και οικονομική καταστροφή, υφίσταται και μια βαθύτερη, συχνά μη αναστρέψιμη απώλεια, η οποία δεν αποτιμάται με οικονομικούς όρους: η διαγραφή του ιστορικού και πολιτιστικού μας αποτυπώματος. Καθώς η αντιπυρική περίοδος συμπίπτει με την τουριστική περίοδο, που είναι και η περίοδος που οι πολιτιστικοί χώροι της χώρας μας έχουν τη μεγαλύτερη επισκεψιμότητα, οφείλουμε να έχουμε στο νου ότι ο τόπος μας δεν είναι απλώς γη και δέντρα, ένα τυχαίο γεωγραφικό σκηνικό. Είναι ένα ζωντανό, ανοιχτό μουσείο, πυκνά κατοικημένο από τα υλικά κατάλοιπα ενός πολιτισμού που έχει διαμορφώσει καθοριστικά τον σύγχρονο δυτικό κόσμο. Ένας τόπος ιερός, που έχει δημιουργηθεί από την άρρηκτη συνύφανση του φυσικού περιβάλλοντος με την πολιτιστική κληρονομιά. Ένα φυσικό περιβάλλον που οι πρόγονοί μας κατάφεραν να δαμάσουν από αρχαιοτάτων χρόνων, με αίσθημα σεβασμού και δέους, κάτι που εξηγεί εν μέρει και το μέγεθος της περιλάλητης κληρονομιάς.
Όταν φέρνουμε στο μυαλό μας βέβαια την καταστροφή ή την απώλεια σπουδαίων μνημείων του παρελθόντος, συνήθως ανακαλούμε αυθόρμητα εικόνες εισβολέων, βαρβαρικών ορδών που λεηλατούν ή θρησκευτικών φανατικών που γκρεμίζουν αγάλματα και αποδομούν αρχαίους ναούς. Παρόλα αυτά, μια πιο νηφάλια, ιστορική και αντικειμενική ματιά αποκαλύπτει ένα διαφορετικό, πιο βαρετό, μα εξίσου ολέθριο αφήγημα. Στην πραγματικότητα, περισσότεροι αρχαίοι ναοί, περικαλλή ιερά και μνημειώδη οικοδομήματα έχουν υποκύψει στην τυφλή οργή των πυρκαγιών και στις βίαιες δονήσεις των σεισμών, παρά στη συνειδητή καταστροφή μετά από επιδρομές αλλοφύλων ή στη μισαλλοδοξία μεταγενέστερων θρησκευτικών ομάδων. Η φωτιά υπήρξε ανέκαθεν ο πιο αμείλικτος εχθρός του πολιτισμού, καταβροχθίζοντας τα πάντα με την ίδια αδιαφορία χωρίς να κάνει διάκριση σε αριστουργήματα και μη.
Ο τρόπος που χάθηκαν για παράδειγμα δύο από τα επτά θαύματα της αρχαιότητας, παρά τη μεγαλοπρέπειά και τη σπουδαιότητά τους, υπογραμμίζει την ευθραυστότητα του πολιτιστικού αποθέματος απέναντι στο στοιχείο της φωτιάς. Ο περίφημος Ναός της Αρτέμιδας στην Έφεσο δεν καταστράφηκε από κάποιον εχθρικό στρατό που λεηλάτησε την πόλη, αλλά έγινε παρανάλωμα του πυρός από τον εμπρησμό του Ηρόστρατου το 356 π.Χ., ενός ανθρώπου που, τυφλωμένος από τη ματαιοδοξία, επιζητούσε την αιώνια υστεροφημία μέσω της καταστροφής. Αιώνες μετά, το χρυσελεφάντινο άγαλμα του Ολυμπίου Διός, το αξεπέραστο αυτό έργο του Φειδία, αφού επέζησε για περισσότερα από 800 χρόνια στον ιερό χώρο της Ολυμπίας, μεταφέρθηκε σύμφωνα με τις επικρατέστερες ιστορικές πηγές επί Θεοδοσίου Β΄ στην Κωνσταντινούπολη, όπου και καταστράφηκε ολοσχερώς από μια κολοσσιαία πυρκαγιά στο παλάτι του ευνούχου Λαύσου τον 5ο αιώνα μ.Χ.
Αυτή η ιστορική συνέχεια πύρινης καταστροφής, δυστυχώς δεν περιορίζεται στα βάθη της αρχαιότητας, αλλά αγγίζει και το σήμερα. Οι συνεχείς απειλές προς τον αρχαιολογικό χώρο της Αρχαίας Ολυμπίας κατά τις πρόσφατες καταστροφικές αντιπυρικές περιόδους, με τις φλόγες να αγγίζουν τα όρια της ιεράς Άλτεως, συγκλόνισαν την ελληνική κοινωνία, καταδεικνύοντας με τον πλέον δραματικό τρόπο τον διαρκή υπαρξιακό κίνδυνο που διατρέχει η πολιτιστική μας ταυτότητα. Με αγωνία επίσης παρακολουθούσαμε σε ζωντανή μετάδοση πριν μερικά χρόνια την Παναγία των Παρισίων να τυλίγεται στις φλόγες, υπενθυμίζοντάς μας ξανά ότι ακόμη και τα πιο εμβληματικά σύμβολα του ευρωπαϊκού πολιτισμού κρέμονται από μια κλωστή. Τέτοιοι χώροι δεν είναι απλές συσσωρεύσεις παλαιών, άψυχων λίθων ή τυχαίοι χώροι συγκέντρωσης πιστών. Αποτελούν στοιχεία καθορισμού εθνικής ταυτότητας, τις υλικές εκφάνσεις των φιλοσοφικών, καλλιτεχνικών και πολιτικών επιτευγμάτων που ορίζουν έναν λαό. Όταν ένας τέτοιος χώρος απειλείται, δεν κινδυνεύει μόνο η ύλη, αλλά ένα κρίσιμο κομμάτι της συλλογικής μας μνήμης και ψυχής.
Στα του οίκου μας όμως και πάλι, αντί να επαναπαυόμαστε στις δάφνες των προγόνων μας, αναγνωρίζοντας αυτό το τεράστιο διακύβευμα, ο δημόσιος διάλογος και η κρατική μέριμνα οφείλουν να μετατοπιστούν αποφασιστικά από τον στείρο, εκ των υστέρων θρήνο, στην επιστημονικά τεκμηριωμένη πρόληψη. Εδώ έρχεται ο νέος «Κανονισμός Πυροπροστασίας Αρχαιολογικών Χώρων» (ΦΕΚ Β 3683 / 22 Ιουνίου 2026) για να καλύψει ένα ιστορικό κενό, θεσπίζοντας ένα σύγχρονο και εξειδικευμένο θεσμικό πλαίσιο προστασίας της πολιτιστικής μας κληρονομιάς απέναντι στην ολοένα εντεινόμενη απειλή των πυρκαγιών, ιδίως υπό το πρίσμα των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής.
Η σημαντικότερη τομή του νέου πλαισίου είναι ότι εισάγει, για πρώτη φορά, τυποποιημένες διαδικασίες εκτίμησης κινδύνου και σχεδιασμού μέτρων πρόληψης, αποτελώντας ένα ολοκληρωμένο εργαλείο διαχείρισης κινδύνων. Εντάσσοντας πλέον την αντιπυρική θωράκιση των μνημείων στην Εθνική Στρατηγική της χώρας, ο Κανονισμός καθιερώνει ένα αυστηρό, επιστημονικό σύστημα μέτρησης της συνολικής διακινδύνευσης, το οποίο συνυπολογίζει αντικειμενικά την τοπογραφία, την επισκεψιμότητα και τη μελλοντική κλιματική απειλή.
Στην πράξη, αυτό μεταφράζεται σε σαφείς, μετρήσιμες υποχρεώσεις. Εισάγεται η υποχρεωτική εκπόνηση Σχεδίου Οργανωμένης Απομάκρυνσης για χώρους που γειτνιάζουν με δασικές εκτάσεις, καθώς και η διενέργεια τακτικών ασκήσεων ετοιμότητας για εκείνους με υψηλή επισκεψιμότητα. Παράλληλα, θεσπίζονται αυστηρές περιμετρικές ζώνες προστασίας γύρω από τις εγκαταστάσεις, με προοδευτική μείωση της καύσιμης ύλης, ενώ καθιερώνεται ένας ελάχιστος απαιτούμενος «Δείκτης Αποτελεσματικότητας» ως προς τα υφιστάμενα μέτρα. Η μη συμμόρφωση επισύρει, πλέον, αυστηρά διοικητικά πρόστιμα, αποδεικνύοντας ότι η προστασία των μνημείων παύει να βασίζεται σε αποσπασματικές, φιλότιμες προσπάθειες και μετουσιώνεται σε δεσμευτική, εθνική πολιτική.
Ποιοι όμως είναι υπεύθυνοι για την τήρηση αυτών των σωτήριων κανόνων; Αυτό είναι ένα τόσο κλασικό πρόβλημα στην Ελλάδα, όσο και τα μάρμαρα του γλυπτού διάκοσμου του Ναού του Δία στην Ολυμπία. Γιατί οι νόμοι, δεν λένε απολύτως τίποτα από μόνοι τους, εάν δεν εφαρμόζονται στην πράξη. Ο κρατικός μηχανισμός, λοιπόν, φέρει το πρωταρχικό οργανωτικό βάρος, με τις Εφορείες Αρχαιοτήτων να αποτελούν την εμπροσθοφυλακή και να έχουν την τελική ευθύνη. Είναι προφανές ότι το έργο της διαφύλαξης των αρχαιοτήτων υπερβαίνει τα όρια μιας τυπικής υπαλληλικής διεκπεραίωσης, αποτελώντας ύψιστο εθνικό χρέος. Η ουσιαστική πυροπροστασία απαιτεί καθημερινή συνεργασία μεταξύ Εφορειών, Πυροσβεστικής, Δήμων και Δασαρχείων. Παράλληλα, η θεσμική ετοιμότητα παραμένει ημιτελής χωρίς την ατομική μας συμμετοχή. Ένα πεταμένο τσιγάρο ή ένα απρόσεκτο άναμμα φωτιάς στην ύπαιθρο αποτελούν πράξεις πολιτιστικής προδοσίας. Η προσωπική μας επαγρύπνηση είναι η πρώτη γραμμή άμυνας.
Καθίσταται πλέον σαφές, πως η προστασία του φυσικού περιβάλλοντος και η θωράκιση της πολιτιστικής κληρονομιάς αποτελούν έναν ενιαίο, αδιαίρετο αγώνα. Το τοπίο προσδίδει νόημα στο μνημείο, και το μνημείο καθαγιάζει το τοπίο. Κράτος και κοινωνία οφείλουν να χτίσουν ένα ισχυρό τείχος προστασίας γύρω από τους χώρους που νοηματοδοτούν την ύπαρξή μας στο πέρασμα των αιώνων και εμείς προσωπικά οφείλουμε να μετατραπούμε από παθητικοί θεατές, σε ενεργούς θεματοφύλακες ιστορίας και φύσης. Καθώς βρισκόμαστε αντιμέτωποι με τις ακραίες προκλήσεις του καλοκαιριού, ας μην επιτρέψουμε η αμέλειά μας να μετατρέψει την ιστορία σε στάχτη. Η ευθύνη μας απέναντι στο ιερό αυτό τοπίο συμπυκνώνεται με προφητικό τρόπο στους στίχους του Νίκου Γκάτσου, όπως τους μελοποίησε ο Μάνος Χατζιδάκις, στο τραγούδι της Μαρίας Φαραντούρη «Ο εφιάλτης της Περσεφόνης» ως μια δραματική προειδοποίηση για την πολιτιστική και οικολογική μας τύφλωση:
Εκεί που σμίγανε τα χέρια τους οι μύστες ευλαβικά πριν μπουν στο τελεστήριο τώρα πετάνε τ’ αποτσίγαρα οι τουρίστες και το καινούργιο παν να δουν διυλιστήριο. Κοιμήσου Περσεφόνη στην αγκαλιά της γης στου κόσμου το μπαλκόνι ποτέ μην ξαναβγείς.